آداب معنوى هنگام رفتن به توالت :
از جمله مقدّمات پيش از طهارت ، مطالبى است كه انسان هنگام وارد شدن
در توالت و هنگام بول و غايط نمودن و اين گونه امور ضرورى ، بدان نيازمند
است.
اينك مى گويم :
اى بنده بد، اى پست ، چه چيز باعث شده كه بر پادشاه عالَميان و خداوندگار
اوّلين و آخرين جراءت پيدا كنى ؟ و چه چيز تو را از جايگاه خويش ، كه بنده
اى نيازمند و ذليل هستى ، در آورده و به فروگذارى و گستاخى و اشتغال داشتن
به غير بندگى و خدمت و معامله با مالكِ روز جزا، واداشته است ؟
واى بر تو ، آيا نمى بينى كه خود مخزن و حمّال كثافتهاى پست و عهده دار
تميز كردن محلّ خروج پليديها مى باشى و اين امور را هر روز و شب مكرّر
با دستت انجام مى دهى و تا هنگام مرگ از اين كار پست رهايى نخواهى داشت.
واى بر تو ، چگونه از زير بار نشانه ذلّت و نقص سر به سوى صاحب جبروت و
مالك مُلك و ملكوت بلند مى كنى ؟ آيا نمى دانى كه آغاز تو بسان پدرت ،
از نطفه اى بدبو و گنديده بوده كه از محلّ درآمدن پيشاب كه ناپاك است بيرون
مى آيد و بعد از آن كارت حمّالى و شستن كثافت مى باشد و بعد از مرگ به
صورت مُردار گنديده و زشت مى گردى.
سرت را از روى ذلّت و شرم به زير انداز و صدايت را از روى بيم و هراس آهسته
كن و زبونىِ خويش را بشناس و در تدبير امور خود تامّل كن و بكوش كه مولايت
تو را از اسارت بندگى رها ساخته و از فرومايگى اين امور پست بيرون آورد.
دست به دامن او شو و به او توسّل بجوى كه تو را از اين بردگى اسارت آزاد
ساخته و از آزادگان قرار داده و براى سكونت در بهشتى كه خانه آرامش و محلّ
آسودگى است ، شايسته گرداند و بدين وسيله تو را از اين كار پست و اشتغال
به شستن كثافت ها و محلّ خروج پليديها بالا برده و اين جسد سخيف و دون
را ويران ساخته و بر بُنيادى والا و پاكيزه از اين پليديها آباد كند ،
به گونه اى كه براى سكونت در خانه اى كه خوشي هايش دايمى و جاودانى است
، صلاحيّت پيدا كنى كه اين دست به دامن شدن و توسّل جستن تنها در دنيا
ميسّر است ، پس اگر به چيز پست و دون بسنده نمايى ، زيانكار خواهى بود
و گناه از خودت مى باشد و مصيبت و گرفتارى به خودت برمى گردد.
احكام و آداب هنگام رفتن به توالت :
بنده اى كه در دارفنا به اين امور مبتلاست ، خواست به توالت وارد شود
، نيازمند است كه پيش از داخل شدن امورى را بداند تا كارها و گفتارش بر
مبناى شناخت و آگاهى باشد.
از جمله آن امور كه در روايات آمده است ، اين است كه :
1- در حال اختيار و توانايى ، اگر سرش باز باشد، پيش از وارد شدن آن را
بپوشاند.
2- و جاى قضاى حاجتش از نگاه ديگران به عورتش مصون و محفوظ باشد.
3- وقتى خواست براى اين منظور بنشيند ، رو و پشت به قبله نباشد.
4- رو به سمتى كه باد مى وزد بول ننمايد ، زيرا امكان دارد كه باد آن را
به سوى او برگرداند.
5- رو به آفتاب و ماه نباشد.
6- در سوراخ هاى حيوانات ، بول نكند ، زيرا امكان دارد چيزى از آنجا خارج
شده و گزندى به او برساند.
7- از نشستن در مكانهايى كه موجب آزار و اذيّت مردم است ، اجتناب كند.
8- در آب جارى يا آب راكد ، بول و غائط نكند ، البتّه كراهت دوّمى شديدتر
است. و اگر آب راكد كمتر از مقدار كرّ باشد، بول و غائط كردن آن را ، آلوده
و نجس مى كند.
9- در حال اشتغال به قضاى حاجت ، نخورد و نياشامد.
10- در اين حالت ، مسواك نزند.
11- سخن نگويد، مگر به ياد خداوند - جلّ جلاله - و يا اينكه ناچار از سخن
گفتن باشد.
12- هنگامى كه از قضاى حاجت خويش فراغت پيدا كرد ، استنجا نموده و جاى
بول و غايط را با آب شستشو مى دهد. و اگر براى شستن غايط آب پيدا نشد ،
جاى آن را با سه سنگ و پاكيزه يا هر چيز ديگرى كه شرع مقدّس جانشين آن
قرار داده ، پاك كند. و اگر عين غايط پيش از استعمال سه سنگ و چيز ديگر
برطرف شده باشد، بايد آن سه را استعمال كند. و اگر عين نجاست با سه سنگ
برطرف نشود، بايد بيش از سه عدد سنگ استعمال كند تا اينكه عين غايط برطرف
شود.
البتّه حتّى در صورت وجود آب نيز جايز است در رفع غايط به سنگ بسنده كند
، به همان صورتى كه ذكر كرديم ، ولى اگر بين سنگ و آب جمع كند ، افضل و
بهتر خواهد بود.
13- وقتى از طهارت كردن محلِّ غايط فارغ شد، سه بار به آرامى از مخرج تا
بيخ آلت تناسلى را دست كشد ، سپس باز به آرامى سه بار از بيخ آلت تا سر
آن دست كشد (و نيز سه بار سر آلت را فشار دهد. ظاهراً عبارتى كه ذكر شد
از متن افتاده است) پس از آن را شستشو دهد، و در شستن مخرج بول ، در حالت
دسترسى به آب ، غير از آب كفايت نمى كند.
و حكم زن در شستن غايط با آب همانند مرد است و امّا در بول نيازى به كشيدن
دست و استبراء ندارد و شستن آن كفايت مى كند.
آداب و ادعيه هنگام رفتن به توالت :
اينك بعضى از روايات پيرامون آداب و دعاهاى وقت دخول در توالت تا هنگام خروج از آن را كه شايسته است شخص عارف از آن غفلت نورزد، ذكر مى كنيم :
1- هنگام وارد شدن ، پاى چپش را پيش از پاى راست در مستراح گذارد و بگويد آنچه را كه در روايت آمده كه امام صادق (ع) فرمود : هنگامى كه وارد توالت شدى و خواستى غايط كنى ، بگو :
بِسْمِ اللّهِ وَ بِاللّهِ ، أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الْخَبيثِ الْمُخْبِثِ الرِّجْسِ النَّجِسِ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ. إِنَّ اللّهَ هُوَ السَّميعُ الْبَصيرُ الْعَليمُ.
- به نام خدا، و به وسيله خدا، به خدا پناه مى برم از پليدِ پليد كننده و آلوده ناپاك ، شيطان رانده شده ، براستى كه خداوند شنوا و بينا و آگاه است.
2- و اگر روايتى را خواستى كه الفاظ كمتر از اين را داشته باشد ، بگو آنچه را كه روايت شده كه امام صادق (ع) فرمود : هنگامى كه وارد توالت شدى و خواستى غايط كنى ، بگو :
بِسْمِ اللّهِ وَ بِاللّهِ ، أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الرِّجْسِ النَّجِسِ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ، إِنَّ اللّهَ هُوَ السَّميعُ الْعَليمُ.
- به نام خدا و به [وسيله] خدا، به خدا پناه مى برم از [شرّ] پليدِ نجس ، شيطان رانده شده ، براستى كه خداوند شنوا و آگاه است.
3- و اگر باز كمتر از اين الفاظ را خواستى ، بگو آنچه را كه امام صادق (ع) پيرامون حُكم توالت هنگام ورود به آن فرمود : وقتى انسان داخل توالت شد ، بگويد:
بِسْمِ اللّهِ
- به نام خدا
و وقتى براى قضاى حاجت نشست ، بگويد :
أَللّهُمَّ ، اذْهَبْ عَنِّى الاَْذى ، وَ هَنَّأَنى طَعامى.
- خداوندا، مايه رنج و آزار را از من برطرف نما، و خوراكم را گوارا فرما.
و هنگامى كه قضاى حاجت نمود، بگويد :
أَلْحَمْدُللّهِ الَّذى أَماطَ عَنِّى الاَْذى وَ هَنَّأَنى طَعامى.
- سپاس خدايى را كه مايه رنج و اذيّت را از من دور نمود و خوراكم را گوارا فرمود.
سپس فرمود : فرشته اى بر بندگان گمارده شده كه وقتى قضاى حاجت نمودند،
سر او را برگردانده (يعنى او را متوجّه كثافاتى كه از او خارج شده مى كند)
مى گويد :
اى فرزند آدم ، آيا به آنچه كه از شكم و اندرونت بيرون آمده نمى نگرى ،
پس جز چيز پاكيزه در آن داخل مكن و عورتت را در حرام داخل مكن. (وارد عمل
حرام نکن)
4- و وقتى كه خواست خودش را بشويد ، آنچه را كه جدّم ابى جعفر طوسى - رضوان اللّه عليه - روايت نموده بگويد. كه مى فرمود : هرگاه خواست خودش را شستشو دهد ، بگويد :
أَللّهُمَّ ، حَصِّنْ فَرْجى وَ اسْتُرْ عَوْرَتى وَ حَرّمْهُما عَلَى النّارِ و وَفِّقْنى لِما يُرْضيكَ عَنّى ، يا ذَاالْجَلالِ وَ الاِْكْرامِ
(مصباح المتهجّد، ص 7 ؛ با اين تفاوت كه به جاى >لِما يُرْضيكَ عَنّى ، لِما يُقَرِّبُنى مِنْكَ : (يعنى به آنچه كه مرا به تو نزديك مى گرداند.) آمده است.)
- خداوندا، شرمگاه و عورتم را محفوظ و پوشيده بدار، و آن دو را بر آتش [جهنّم ] حرام فرما، و مرا به هر آنچه كه تو را از من خشنود مى سازد، مؤفّق گردان . اى صاحب بزرگى و بزرگوارى.
5- وقتى از غايط فارغ شدى ، بگو آنچه را كه در روايت آمده كه امام صادق (ع) فرمود : وقتى از غايط فارغ شدى بگو :
أَلْحَمْدُللّهِِ الَّذى أَماطَ عَنِّى الاَْذى وَ أَذ ْهَبَ عَنِّى الْغائِطَ وَ هَنَّأَص وَ عَافاص وَالْحَمْدُللّهِِ الَّذى يَسَّرَ الْمَساغ َ وَ سَهَّلَ الْمَخْرَجَ وَ أَمْضَى الاَْذى
- سپاس خدايى را كه مايه رنج و اذيّت را از من دور، و غايط را از من
برطرف نمود و خوراك مرا گوارا نموده و تندرستى عنايت فرمود.
و ستايش خداوندى را كه خوراكم را گوارا گردانيد و بيرون آمدن آن را راحت
نمود و مايه رنج و اذيّت را بيرون راند.
و هنگامى كه خواستى از توالت بيرون بيايى ، دست به شكم ماليده ، سپس آنچه را كه جدّم ابى جعفر طوسى - رضوان اللّه عليه - روايت نموده ، بگو كه :
أَلْحَمْدُللّهِِ الَّذى هَنَّأَنى طَعامى وَ شَرابى وَ عافانى مِنَ الْبَلْوى
- سپاس خداوندى را كه خوراكى و نوشيدنى را براى من گوارا فرموده و از گرفتارى و [بيمارى] عافيت و تندرستى عنايت نمود.
و هنگام بيرون آمدن از توالت پاى راست خود را پيش از پاى چپ بيرون گذاشته و بگويد :
أَلْحَمْدُ للّهِِ الَّذى عَرَّفَنى لَذَّتهَ ُ وَ أَ بْقى فى جَسَدى قُوَّتهَ ُ وَ أَخْرَجَ عَنّى أَذاهُ ، يالَها نِعْمَةً ، يالَها نِعْمَةً ، يالها نِعْمَةً ، لايَقْدِرُونَ الْقادِرُونَ قَدْرَها
- ستايش خدايى را كه لذّت غذا را به من شناسانيد و نيرويش را در جسمم به جا گذاشت و مايه رنج و اذيّت آن را از من بيرون راند. چه نعمت بزرگى ، چه نعمت بزرگى ، چه نعمت بزرگى كه اندازه گيران نمى توانند اندازه عظمت آن را مشخّص سازند و بدانند.
شرايط آب
آبى در خور طهارت است كه : مطلق و پاكيزه از نجاسات باشد و انسان از
ناحيه شرع از استعمال آن براى طهارت ماذون باشد.
پس هرگاه چنين آبى پيدا شد بدان تطهير مى شود و اگر چنين آبى پيدا نشد
و آب قليل و كمتر از كرّ بود ، اصل آب يقيناً پاك و طاهر است ، لذا
انسان نبايد به خاطر قليل بودن ، از طهارت با آن خوددارى كند و به گمان
و تخمين بگويد كه نجس شده است ، زيرا به واسطه همين خوددارى كردن و ترك
طهارت و نماز ، نَفْس خويش را به هلاكت انداخته و به صاحب شريعت اهانت
نموده ، بلكه امور زشت و قبيحى را به فرستاده خداوند - جلّ جلاله - نسبت
داده است ؛ زيرا اگر مقصودش عبادت خداوند سبحان باشد، نبايد در تدبير و
گفتار الهى با او مخالفت نمايد.
و مبادا به آنچه كه بسيارى از مردم بدان مبتلايند ، يعنى ترك طهارت و نماز
به خاطر تَوَهُّم هاى وسواس گونه و حكم به نجس بودن آب ، مبتلا شود زيرا
وسواس ، يا بيمارى جسمى است و يا بيمارى و آسيب در عقيده و دين و يا درماندگى
در شناخت خداوند بسيار مهربان است.
فصل دهم : آداب معنوى طهارت از ديدگاه عقل
براى كسى كه مى خواهد با آب طهارت كند مهمّ اين است كه پيش از شستن
اعضاى خويش ، آنها را از چركِ گناهان و نجاست عيب هايش تطهير كند. زيرا
اگر هنگام شستشوى آنها ، از تطهير آنها از آنچه كه ناخوشايند مولايش است
- هم او كه مى خواهد در پيشگاه او بايستد - غفلت داشته باشد و در حال شستشوى
اعضا با آب ، مبتلاى به غفلت و جرات بر خداوند - جلّ جلاله - بوده و از
حضور او غايب باشد ، مانند كسى مى گردد كه خدا را دست انداخته و او را
استهزاء مى كند ، زيرا امر مهمّتر را فروگذارده و سرگرم امر كم اهميّت
شده و تهديدى كه خداوند - جلّ جلاله - در گفتارش فرموده ، ايمن نخواهد
بود ، آنجا كه مى فرمايد :
اءَللّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ، وَ يَمُدُّهُمْ فى طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ
(بقره ، 15)
- خداوند آنها را استهزاء مى نمايد و يارى شان در طغيان و سركشى شان سرگشته
و متحيّر شوند.
آيا اين روايت را نشنيده اى كه :
حضرت امام حسن بن علىّ(ع ) وقتى وضو مى گرفت ، رنگ صورت مباركش دگرگون
مى شد و بندهاى بدنش به لرزه درمى آمد. در اين باره از آن حضرت پرسيده
شد. آن بزرگوار فرمود : سزاوار است كسى كه در پيشگاه خداوند صاحب عرش مى
ايستد ، رنگش زرد گردد و بندهاى بدنش به لرزه درآيد.
و مشابه اين حديث نيز درباره مولايمان حضرت امام حسین (ع) نقل شده است.
و نيز آيا نشنيده اى كه مولايمان زين العابدين علىّ بن الحسين - صلوات
اللّه عليهما - وقتى شروع به طهارت نماز مى كرد ، صورتش زرد شده و بيم
و هراس از آن مقامات والا بر چهره اش آشكار مى گرديد.
پس آيا در ترازو و سنجش عقل جايز است كه حضرتش (ع) با آنكه سالم و معصوم
[از گناهان و عيوب و اشتباهات] بوده بهراسد و تو در حالى كه بيمار هستى
ايمن باشى ؟
مسلّماً هركس كه مى خواهد به منظور مناجات و گفتگوى خصوصى در محضر پادشاهى
وارد شود ، با آراستن و درست كردن هر چيزى كه ممكن است نگاه پادشاه بر
آن بيافتد و با هرچيز كه موجب قرب بيشتر در نزد او مى گردد ، خود را آماده
و مهيّا مى نمايد. و معلوم است كه نظر پاك و مقدّس خداوند - جلّ جلاله
- متوجّه طهارت قلب از گناهان و پاكيزگى اعضا و جوارح از زخم هاى گناهان
است.
و ديگر اينكه : اگر بنده به تطهير دل و اعضا و جوارح از چرك هايى كه در
اثر بكار زدن آنها در غير هدفى كه براى آن آفريده شده ، يعنى عبادت و پرستش
خداوند اهتمام ورزد - به اين صورت كه از خداوند مالك رحمت طلب عفو و گذشت
كند يا با نيّت صادق و خالصانه و به شايستگى توبه كند - همين اهتمام ورزيدن
به امر مهمّتر لطف و كمكى از ناحيه پروردگار به او محسوب مى شود و او را
بهتر به تطهير كامل اعضا و جوارح با آب مى كشاند و وقتى بعد از پاك نمودن
آنها از گناهان ، آنها را با آب نيز تطهير نمود ، نسبت به اينكه با سلامتى
از گناه در محضر مناجات پروردگار وارد شود و نسيم عطر و بُوى خوش آن مقام
را استشمام نمايد ، نزديكتر خواهد بود.
فلاح السائل
